Kunstenaar Monique Broekman maakte voor de buitenkant, de binnenkant én het speeltuintje van buurtcentrum Sterrenzicht een aantal kunstwerken. Samen vertellen ze verhalen over de buurt en de geschiedenis ervan. Een geschiedenis die nu niet altijd meer zichtbaar is, maar wel voortleeft in het geheugen van veel bewoners en nu ook weer op en rond het buurtcentrum. De typische witte huisjes, de Sterrenwijkse interieurs en de buurtwinkels die helaas niet meer bestaan, komen weer tot leven.
In de zomer van 2019 sprak Monique Broekman tientallen Sterrenwijkers over hun leven in de wijk. Op het Keerkringplein voor buurtcentrum Sterrenzicht had ze haar kamp opgezet: een tent die ze doopte tot ‘Studio Sterrenwijk’. Met de kleurrijke stoet aan mensen die er drie weken lang voorbijtrok, sprak Monique over de buurt, voetbal, helden, mensen en plekken uit het verleden. Die verhalen en ontmoetingen vormden samen met haar eigen jeugdherinneringen aan de naastgelegen Watervogelbuurt haar blik op de wijk. Het kunstproject ‘Vergezichten van Sterrenzicht’ voor het vernieuwde buurtcentrum is daar een vertaling van.
Voor de kunstenaar waren de gesprekken die zij met de buurt en alle betrokkenen voerde de grote inspiratie. Al snel werd duidelijk dat ‘het Witte Dorp’ een centrale plek moest krijgen in het kunstproject: de 375 witte noodwoningen uit 1918. Gebouwd om de woningnood tegen te gaan, moesten ze midden jaren 70 plaatsmaken voor nieuwbouw. De oudere Sterrenwijkers koesteren er warme herinneringen aan. Ook de actualiteit was veel onderdeel van gesprek, want het werk kwam tot stand tijdens de ingrijpende verbouwing van het buurtcentrum. Alle geluiden en het bouwproces nam de kunstenaar mee in haar plannen.
Uiteindelijk maakte Broekman 28 olieverfschilderingen van markante plekken van vroeger en nu, zoals het Witte Dorp, vroegere buurtwinkels en de verloren gegane molen in de Watervogelbuurt. Maar ook het jongerencentrum van Sterrenzicht, verbeeld in een dartbord en een silhouet van een rapper. Want de muzikale expressie van jongeren maakte indruk op Broekman. De schilderingen zijn overgezet op keramische tegels voor de nieuwe buitengevel van buurtcentrum Sterrenzicht en op een behang voor een wand in de ontmoetingsruimte. Op het behang staat, sterk uitvergroot, een historisch Sterrenwijks interieur.
In de ontmoetingsruimte hangen nu ook sierborden met daarop de verdwenen winkels, vaak familiebedrijven. Twee bordjes zijn bedrukt met schilderingen door buurtkinderen van hun lievelingsplekken. Een typisch Sterrenwijks interieur zie je ook binnen in het witte speelhuisje in de speeltuin naast Sterrenzicht, ook onderdeel van het kunstproject en een verwijzing naar de historische witte huizen. De uitgefreesde tekening binnenin is de vereenvoudigde schets van de schildering voor het behang in Sterrenzicht. De QR code leidt naar een online film over het oude Sterrenwijk, waar Broekman haar schilderingen op baseerde.
Doorkijkjes naar een andere tijd
Bewoners herkennen sommige pleinen en straten in Sterrenwijk niet meer omdat de ankerpunten erin, zoals winkels, hebben plaats gemaakt voor uniforme woningen. De schilderingen brengen ze weer tot leven zonder nostalgisch te worden. Zoals je met een sterrenkijker in het verleden kunt kijken terwijl je in het nu staat. De tijden vermengden in het hoofd van de kunstenaar en werden als het ware één.
“In het uitgezoomde verleden in het kinderspeelhuisje groei je als het ware op. Een volwassene voelt zich er groot, maar tegenover de ingezoomde (uitvergrote) voorstelling op het behang wordt de toeschouwer klein”, zegt Monique Broekman. “Het is net als het veranderend perspectief van een vergezicht: dat wat in de verte van het verleden klein wordt, is als het ware ook een vergezicht naar de toekomst. Want de toekomst stoelt op dat wat is geweest. Mijn schilderingen zijn vergezichten van Sterrenzicht, maar wat ik daarmee wil is het verleden als het ware reanimeren. Ons zicht op ons verleden en onze herinneringen zijn meer in beweging dan we denken. En ze beïnvloeden hoe we over de toekomst denken.”
Achtergrond van dit project
Hoe kan kunst in Sterrenwijk iets voor de bewoners betekenen? Met deze vraag startte gemeente Utrecht samen met DOCK een kunstproject voor Sterrenwijk. In de zomer van 2019 verbleven drie kunstenaars een tijd in de wijk: de kunstenaarsgroep Tilburg Cowboys, schilder Monique Broekman en fotografen Maurice van Es en Luka Karssenberg. De ontmoetingen met wijkbewoners en hun onderzoek naar de wijk vormden een gedegen vooronderzoek voor de projectvoorstellen die zij deden. Tilburg Cowboys trokken een week met een ‘krachtkar’ door de straten om de totaalkracht van Sterrenwijk te meten. Monique Broekman sprak in haar Studio Sterrenwijk voor het buurtcentrum een maand lang met bewoners over sport, verleden en toekomst. Maurice van Es en Luka Karssenberg gingen langs de deuren om bewoners te vragen naar oude foto’s en persoonlijke verhalen. De ideeën van de kunstenaars werden aan de bewoners gepresenteerd, die vervolgens hun stem konden uitbrengen. Omdat ‘Vergezicht voor Sterrenwijk’ en ‘De Wijk als Fotoalbum’ van Van Es en Karssenberg een gelijk aantal stemmen kreeg, werden beide projectvoorstellen uitgevoerd.
Over de kunstenaar
Het werk van Monique Broekman als schilder verhoudt zich veelal tot de publieke ruimte, in de ruime zin van het woord. Zij onderzoekt de historie van een plek om de actualiteit binnen de tijd te leren begrijpen. “In mijn werk en projecten ben ik steeds bezig met de dingen die verdwijnen. In gevecht met de tijd probeer ik ze in een vorm te gieten en er langer naar te kijken. Soms is het maar goed dat de dingen voorbijgaan om ruimte te maken voor nieuwe perspectieven. Tegelijk zie ik kunst als een ‘plaatsmaker’ voor tijden die elkaar kruisen. Want kunst vertraagt en biedt ruimte voor contemplatie. Als die verdieping heeft plaats gevonden, vorm heeft gekregen, dan is er ruimte voor een nieuw vergezicht.”
Foto’s: Robin Meyer | Tekst: Véronique Hoedemakers
